LEX
FABIA DE PLAGIARIIS Fabian law on kidnappers ( 1st century BC ) |
||||
|
||||
Theodor Mommsen ( 1817-1903 ) | ||||
|
||||
Digesta, XLVIII, 15 ( Mommsen & Krueger, Berlin, 1954 ). |
||||
1 [ Ulpianus ]. Si
liberum hominem emptor sciens emerit, capitale crimen adversus eum ex
lege fabia de plagio nascitur, quo venditor quoque fit obnoxius, si
sciens liberum esse vendiderit. |
||||
2 [ Ulpianus ], pr. Sciendum
est legem fabiam ad eos non pertinere, qui, cum absentes servos haberent,
eos vendiderunt: aliud est enim abesse, aliud in fuga esse. 1. Item
non pertinere ad eum, qui mandavit servum fugitivum persequendum et
distrahendum: nec enim fugam vendidit. 2. Amplius
dicendum est et si quis titio mandaverit servum fugitivum adprehendendum,
ut, si adprehendisset, eum emptum haberet, cessare senatus consultum.
3. Hoc autem senatus consulto domini
quoque continentur, qui fugam servorum suorum vendiderunt. |
||||
3 [ Marcianus ], pr. Legis
fabiae crimine suppressi mancipii bona fide possessor non tenetur, id
est qui ignorabat servum alienum, et qui voluntate domini putabat id
eum agere. et ita de bona fide possessore ipsa lex scripta est: nam
adicitur ‘ si sciens dolo malo hoc fecerit ’ :
et saepissime a principibus severo et antonino constitutum est, ne bonae
fidei possessores hac lege teneantur. 1. Illud
non est omittendum, quod exemplo legis aquiliae, si is, propter quem
quis in fabiam commisit, decesserit, adhuc accusatio et poena legis
fabiae superest, ut et divus severus et antoninus rescripserunt. |
||||
4 [ Gaius ]. Lege
fabia tenetur, qui sciens liberum hominem donaverit vel in dotem dederit,
item qui ex earum qua causa sciens liberum esse acceperit, in eadem
causa haberi debeat, qua venditor et emptor habetur. idem et si pro
eo res permutata fuerit. |
||||
5 [ Modestinus ]. Respondit
eum, qui fugitivum alienum suscepisse et celasse doceatur, ex eo, quod
proprietatis quaestionem referret, crimen, si probetur, evitare minime
posse. |
||||
6 [ Callistratus ], pr. Non
statim plagiarium esse, qui furti crimine ob servos alienos interceptos
tenetur, divus hadrianus in haec verba rescripsit: ‘ servos
alienos qui sollicitaverit aut interceperit, crimine plagii, quod illi
intenditur, teneatur nec ne, facit quaestionem: et ideo non me consuli
de ea re oportet, sed quod verissimum in re praesenti cognoscitur, sequi
iudicem oportet. plane autem scire debet posse aliquem furti crimine
ob servos alienos interceptos teneri nec idcirco tamen statim plagiarium
esse existimari. ’ 1. Idem
princeps de eadem re in haec verba rescripsit: ‘ apud quem
unus aut alter fuerit fugitivus inventus, qui operas suas locaverint
ut pascerentur, et utique si idem antea apud alios opus fecerint, hunc
suppressorem non iure quis dixerit. ’ 2. Lege
fabia cavetur, ut liber, qui hominem ingenuum vel libertinum invitum
celaverit invinctum habuerit emerit sciens dolo malo quive in earum
qua re socius erit, quique servo alieno servaeve persuaserit, ut a domino
dominave fugiat, vel eum eamve invito vel insciente domino dominave
celaverit, invinctum habuerit emerit sciens dolo malo quive in ea re
socius erit, eius poena teneatur. |
||||
7 [ Hermogenianus ]. Poena
pecuniaria statuta lege fabia in usu esse desiit: nam in hoc crimine
detecti pro delicti modo coercentur et plerumque in metallum damnantur. |
||||
Iustiniani Institutiones, IV, 18 ( Krueger, Berlin, 1954 ). |
||||
10. Est
et inter publica iudicia lex Fabia de plagiariis, quae interdum capitis
poenam ex sacris constitutionibus irrogat interdum leviorem. |
||||
Iulii Pauli Sententiae, V, 6 ( FIRA II, Firenze, 1940 ). |
||||
14. Adversus
eum, qui hominem liberum vinxerit suppresserit incluserit operamve ut
id fieret dederit, tam interdictum quam legis Fabiae super ea re actio
redditur : et interdicto quidem id agitur, ut exhibeatur is qui
detinetur, lege autem Fabia, ut etiam poena nummaria coerceatur. |
||||
Collatio, XIV ( Girard & Senn, Paris, 1967 ). |
||||
II.
1. PAULUS libro sententiarum V sub titulo ad legem
Fabiam : |
||||
Lege
Fabia tenetur, qui civem Romanum ingenuum libertinumve servumve
alienum celaverit vendiderit vinxerit comparaverit. 2. Et
olim quidem huius legis poena nummaria fuit, sed translata
est cognitio in praefectum urbis, itemque praesidis provinciae
extra ordinem meruit animadversionem. Ideoque humiliores aut in metallum
dantur aut in crucem tolluntur, honestiores adempta dimidia
parte bonorum in perpetuum relegantur. 3. Si
servus sciente domino alienum servum subtraxerit vendiderit celaverit,
in ipsum dominum animadvertitur : quod si id domino ignorante commiserit,
in metallum datur. |
||||
III. 1. ULPIANUS
libro nono de officio proconsulis sub titulo ad legem Fabiam : |
||||
Frequens
est etiam legis Fabiae cognitio in tribunalibus praesidum, quamquam
quidam procuratores Caesaris usurpaverint tam in provinciis
quam Romae. 2. Sed enim iam
eo perventum est constitutionibus, ut Romae quidem praefectus urbis
solus super ea re cognoscat, si intra miliarium centesimum sit iniuria
commissa : enimvero si ultra centesimum, praefectorum praetorio
erit cognitio. In provincia est praesidum provinciarum, nec
aliter procuratori Caesaris haec cognitio iniungitur, quam si
praesidis partibus in provincia fungatur. Plane post sententiam de Fabia
latam procuratoris partes succedunt huiusce rei. 3. Attamen
procurator qui nullam provinciam regit licet de capitalibus
causis cognoscere nec soleat, tamen ut de lege Fabia possit cognoscere,
imp. Antoninus constituit. Idem legis Iuliae de adulteris coercendis
constitutione imperatoris Antonini quaestionem accepit. 4. Lege
autem Fabia tenetur, qui civem Romanum eumve, qui in Italia
liberatus sit, celaverit vinxerit vinctumve habuerit, vendiderit emerit,
quive in eam rem socius fuerit : cui capite primo eiusdem legis
poena iniungitur. Si servus quis sciente domino fecerit, dominus eius
sestertiis quinquaginta milibus eodem capite punitur. 5. Eiusdem
legis capite secundo tenetur, qui alieno servo persuaserit, ut dominum
fugiat quive alienum servum invito domino celaverit vendiderit emerit
dolo malo, quive in ea re socius fuerit : iubeturque populo sestertia
quinquaginta milia dare. Et reliqua. |
||||
6. Sciendum
tamen est ex novellis constitutionibus capitali sententia plagiatores
pro atrocitate facti puniendos : quamvis et Paulus relatis supra
speciebus crucis et metalli huiusmodi reis inrogaverit poenam. |
||||
|
||||
![]() |